NEVERLAND

بس که پیدا بودی
هیچکس با خبر از نام و نشان تو نبود
چشمه ای صاف
نهان در دل کوه
غنچه ای سرخ
نهان در دل مه
هیچکس
در پی روح جوان تو نبود
نگران همه بودی اما
هیچکس
نگران تو نبود …

با خودم وعده‌ای دارم هر سال که نوشته‌ای با این شعر (لااقل تا زمانی که شعری مناسب‌تر پیدا کنم) بنویسم. تنگِ متنی که از جان بلند شده باشد و نثارش کنم برای ریشه‌ام. مرسوم است، خیلی‌ها از راه میرسند و به اطرافیان میگویند مرا نقد کن عیبم بگو. حُسنم بگو تا آن کم کنم و در افزایش دیگری کوشا باشم. همیشه هم گفته‌ام که با این رویه مخالفم. انسان نباید به دیگری که معلوم نیست مصونیت و مشروعیتش از کجا آمده اجازه دهد که تیغ نقد به دست گیرد و بجای آنکه ابرو را صاف کند، چشم کور کند! اما این به معنی بن بست نظر دادن و نظرخواهی نیست. اگر میبینی آنچه به نظر راست است، خب راستی کن و عیانش ساز و اگر کژی در کار است، همتی کن و نهانش ساز.

وعده‌ای دارم. هر سال به تاریخ سوم آبان (به رسم دیرینه یک شب زودتر) حادثه‌ای را جشن بگیرم که من نبودم و رخ داد اما بودن من را تداوم بخشید. من برگ برگ آن ریشه‌ام. رسم دارم که هر سال گرامیداشت کسی را برگزار کنم که “سادگی روحش به پیچیدگی تمام عقایدش میچربید.” نذر دارم که برای میلاد کسی شاد باشم که در عصر تکفیر و تحمیق، عارفانه مرا به سفرهای روحانی میبرد. در زمانه‌ای که کوچکترین حکم، حکم ارتداد است، خداوار جای خالی بیخدایی مرا پر میکند. اگر بنا باشد روزی به خدایی، خالقی، ربی، ایمان بیاورم آن روح مقدس باید شبیه تو باشد. باید “انسان را رعایت کند.” باید ماهیت را بر هویت مقدم بدارد. همانگونه که تو بودی، همینطور که تو هستی. من پیرو کیشی هستم که تو بر من عیان کردی. کمترین معجزه‌ات در دوران یخ بستگی اندیشه، فرار از تعصب است. همیشه فکر میکردم که هرکس در دایره مذهب باشد اولا همیشه یک چشم اشک دارد و دیگری خون. فکر میکردم صفایی در وجودش نیست و تصورم این بود اگر خدایش را به چالش بکشی، وجودت را به چالش میکشد. تو امین‌وار از حرای  سوت کور تفکر بیرون زدی و ندایی را که پیش از این شنیده بودی بر من مدام گفتی. بر من “اقرا” را تعلیم دادی. حالا روز میلاد تو روز استقلال کشور وجود من است.

فردا اول مهر سال نود است که صاف در وسط یک روز تعطیل فرود آمده. جه سعادتی! اگر فردا شنبه بود هم فرقی به حال من نداشت. من سالهاست که خوشحالم. شادم که روز اول مهر را میتوانم تا لنگ ظهر، اگر بخواهم، بخوابم. میتوانم ساعت شش بیدار باشم و مدرسه رفتن بچه‌های معصوم را نگاه کنم و حتی میتوانم به رسم یک دهه عذاب، بلند شوم و به دم یکی از مدرسه‌های سابقم (آنها که سالمند) بروم و تماشا کنم.

از مهر متنفر نیستم. از اجبار متنفرم. از زور متنفرم. از تحمیل بیزارم. از تمام بخاری‌های نفتی مخزن دار لوله دراز بیزارم. از همه جامیزیهای شکسته که دم به دم پا به آن گیر میکند، از میزهای پر خش و خط. از بغل دستی بوگندو متنفرم. از پشت سری مردم آزار. از میز سه نفر بیزارم از آنهایی که مجبور باشم وسط بنشینی و هیچ حریمی نداشته باشی. از درس خواندن منزجر نیستم اما از درس پرسیدنها تحقیر آمیز هراس دارم. از تنبیه دیگران پیش چشم گریانم. از فرود خط کش چوبی دردناک روی دست دوستم. صدایم در گلو خفه می‌شد. میدیدم که زار میزند اما کمکی از من بر نمی‌آمد. من به اندازه یک عمر دلیل تنفر از مدرسه دارم از آن راهروهای تنگ و تاریک. از آن زیرپله‌ی تاریک که به عنوان سیاهچال به ما معرفی شد. من از همه معلمانی که روح کودکی و پاکی را نشناختند و بچه‌ای را به خاطر اعتیاد پدرش ضرب و شتم کردند متنفرم.

فردا اول مهر است. من کاری با کار مهر ندارم. دیگر نگران مشق‌ها نیستم. من مشقهایم را چون سند شقاوت مردمانی در اوایل دهه هفتاد مهر کرده و در سینه پناه داده‌ام. از آن دوران خشمی در من زنده میشود وقتی که این سرود را گوش میکنم. آن روزها آهنگ ممنوع و ترانه بد بود! ما فقط سرود داشتیم.

پیامی رسید. ساده اما سنگین. پر بود از سوال. مثل یک مصاحبه از پیش تعیین شده. می‌پرسید زندگی چیست؟ میپرسید اینجا چه میکنی؟ میخواست بداند چه برنامه‌ای برای ادامه هست؟ اصلا میخواست بداند که برنامه‎‌ای در کار هست؟ سوالها را دیدم. یک به یک خواندم اما نمیشد، نمیتوانستم و نمیخواستم که یک به یک و به سبک امتحان آخر سال به آنها جواب دهم. اصلا فلسفه زندگی هم همین است. سهل ممتنع است.

زندگی یک کل است. پر از اجزا. اجزایی وابسته به هم. هیچ چیز به تنهایی معنا ندارد. هیچ چیز بی ارتباط با باقی اجزا نیست. همه با هم و در پیوند با یکدیگرند. زندگی درس است.  کلاس دارد. آموزش دارد. مشق و تمرین و تکلیف دارد. البته امتحان هم دارد. زندگی آموختنی است. بعضی بلدند که خوب زندگی کنند. بعضی در زندگی کردن قوی هستند و بعضی ضعف دارند. بلد نیستند و یا شاید زیاد وارد نباشند. اما با تمرین و تکرار میتوانند یاد بگیرند. به شرطی که بخواهند و تنبلی نکنند و شاگرد ته دنیا نشین و طعنه زن و مزه پران نباشند!

دید‌ه‌ام افرادی را که چه هنرمندانه زندگی میکنند. زندگیشان رنگی است. خانه‌شان زیباست و دیدنشان امیدوار کننده. آنها که زندگی کردن را بلدند، بوی قهوه تازه میدهند، بوی چای تازه دم. بوی شکلات تلخ که با وجود تلخی لذت بخش است. آنها بلدند مود و حال و هوایشان را اگر کمی رو به روال نباشد با چند تغییر کوچک به روز کنند. میتوانند خیلی زود و سریع خود را رفرش کنند. کسانی که زندگی را بلدند و تمرینهایشان را کرده‌اند، میدانند که تغییر یک وال پیپر چقدر میتواند پر فایده باشد. تماس با یک دوست قدیمیِ ِ نه چندان صمیمی، تماشای یک فیلم دم دستی تجاری! آنها میدانند که میشود بلند شد بیرون زد و یک کیک خرید و آن روز را جشن گرفت بی هیچ بهانه‌ای. کسی که زندگی را یاد گرفته میداند که گوش کردن به یک آلبوم موسیقی جدید چقدر میتواند هیجان انگیز باشد، امتحان کردن طعمهای مختلف و جدید چیپس‌ها! ساده‌تر از آن است که به ذهن کسی برسد.

خوب زندگی کردن در دنیای سیاستمداران کلاش، کودکان کار، مردم زلزله زده و سیل دیده، کار هرکسی نیست اما هر کسی میتواند خوب زندگی کند، لذت ببرد شاد باشد بدون آنکه هیچکدام از مصیبتهای دنیا را فراموش کند و یا برایش بی اهمیت باشد. سوالها زیاد بود اما همه در همین یک سوال جمع بود. نیازی نبود مطرح شود. کسی که همین یک بند را یادبگیرد و عمل کند باقی سوالها، خود جواب میشوند! مهم نیست از کجا آمده‌ایم و نباید هیجان روزگار بعد از مرگ را با فکر کردن به آن کم کنیم. باید بر مدار اخلاق انسان‌وار، انسانیت را زندگی کنیم. با دیگران درآمیزیم و از دیگران بیاموزیم. باید به داد دیگران برسیم. آنوقت در همین لابه‌لا اگر خالق یا پروردگاری هم باشد مطمئنا خودی نشان میدهد. چشمکی میزند و لابد در گوشمان یک پیش نمایش از آینده و برنامه دنیا خواهد گفت. دنیا این سرزمین پر راز و رمز خیلی شبیه جزیره گمشده (لاست) است…

بچه که بودم (باز هم یادآوری میکنم، بچه‌تر از حالا) یک شب پاییزی کابوس دیدم. کابوس دیدم که موجودی که اعضای بدنش، دستش، پایش و سرش شبیه صخره بود، صخره ای سرخ رنگ، از میان کوچه ما گذشت. هر قدم که برمیداشت زمین می‌لرزید. هر سری که تکان میداد شیشه‌ها میریخت و پنجره‌ها تکان می‌خورد. یادم هست در همان کابوس اطرافیان میگفتند آن شیشه کوچکی که مایع قرمزی درونش هست را پشت پنجره بگذار، دیگر نمیترسی، دیگر نمی‌لرزی و او دیگر با این خانه کاری نخواهد داشت و سرش را پایین میاندازد و راهش را میگیرد و میرود از کوچه بیرون.

کوچه دنیای من بود. زندگی من در کف آن کوچه جاری بود. اگر اتفاقی برای کوچه می‌افتاد، خانه‌ام را در خطر میدیدم. هروقت دعوایی در کوچه بود، میگریستم و کنار یک آشنا میخزیدم. همه فکر میکردند از دعوا ترسیده‌ام. درست بود که از دعوا میترسیدم اما نه برای سر و صدایش و فحش‌ها و کتک کاری هایش! از دعوا برای این میترسیدم که نکند فضای کوچه ناامن بشود و دیگر نشود آنجا را زندگی کرد و محبوس اتاقهایمان بشویم. آن موجود صخره‌ای شکل سرخ رنگ هم امنیت خانه و کوچه را به خطر انداخته بود. نامش میگفتند زلزله است و همان یک شب در کابوس کافی بود تا من آن را تا امروز به خاطر بسپارم. تا امروزی که چندین سال از زلزله مصیبت بار رودبار ومنجیل گذشته است.

تصاویر آوارها و کشته‌ها و شایعه ها و خبرها، آن دیو صخره ای را در کابوس من ساخت. هرگز فکر نمیکردم که بعد از این همه سال ترس و لرز و احتیاط در مواجهه با این لغت، روزی برسد که زلزله معادل یک لغت سک سی بشود برایم. زلزله پیوند بخورد با عریانی بدنهای اغواگر. شنیده بودم که روحانیون در هر مذهبی میتوانند جای خدا و شیطان را یک شبه عوض کنند و حتی پست خدایی را از عالم حذف کنند اگر لازم باشد. اما ندیده بودم که بتوانند کابوس و لذت رابا هم و درهم بیامیزند.